Kuzeybatı Alaska’daki Brooks Sıradağları’nda yer alan 200’ü aşkın bakir nehir ve deredeki turuncu renk değişiminin, iklim değişikliği nedeniyle eriyen donmuş toprağın başlattığı doğal asit kaya drenajından kaynaklandığı belirlendi. AGU Advances dergisinde yayımlanan bilimsel çalışma, insan etkisinden uzak ekosistemlerdeki kimyasal dönüşümün ayrıntılarını ortaya koydu.
Permafrost Erimesi Ağır Metal Salınımını Tetikledi
Bilim insanları, 2022 ile 2024 yılları arasında altı farklı havzadan toplanan su numunelerini tahlil etti. Analizler sonucunda çözülen permafrost katmanlarından sızan yeraltı sularının derinlerdeki sülfürlü kayaçlarla buluştuğu ve ortaya çıkan kimyasal tepkimenin sülfürik asit oluşturduğu anlaşıldı. Bu süreç; suya demir, çinko, alüminyum, nikel, kadmiyum ve nadir toprak elementlerinin karışmasına yol açtı.
Havzanın üst kısımlarında 8,3 seviyesinde ölçülen ortanca pH değeri, yamaçlardan sızan sularda 3,2’ye kadar geriledi. Sızıntı sularındaki birleşik metal ve sülfat yoğunluğunun ana nehir yataklarına kıyasla binlerce kat yüksek olduğu saptandı.
Asit Seviyesi ve Nehirlerin Taşıma Kapasitesi
Araştırma, yan kollardan gelen yüksek asit yüküne karşın ana akarsuların nötr pH dengesini koruyabildiğini gösterdi. Nehirlerdeki tamponlama mekanizması, metallerin ve sülfatın akış yönünde kilometrelerce yayılmasını durdurmaya yetmedi. Salmon Nehri’nin 103 kilometrelik bölümünde yapılan ölçümlerde, sülfat miktarının litre başına 25 miligramdan 280 miligrama, nikel yoğunluğunun ise 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma çıktığı ve bu değerlerin hat boyunca korunduğu görüldü.
Kritik Artış 2019-2020 Yıllarında Kaydedildi
Agashashok ile Wulik nehirlerine ait uzun vadeli kayıtları değerlendiren uzmanlar, kimyasal değişimlerin 2019 ve 2020 senelerinde ani bir zirveye ulaştığını saptadı. Bu periyotta Wulik Nehri’ndeki toplam çinko konsantrasyonunda yüzde 770’e varan yükselişler tespit edildi. Söz konusu sıçramanın, bölgede rekor sıcaklık ve yoğun kar yağışının gözlendiği 2018-2019 kış sezonunun hemen ardından meydana geldiği aktarıldı.
Kalın kar tabakasının toprağı dondurucu soğuktan yalıtarak erime derinliğini artırdığı ve yeraltı sularının hareketini hızlandırdığı belirtildi. 2021-2024 yılları arasında Wulik Nehri’ndeki çinko ve sülfat oranlarının yeniden inişe geçtiği ve asit nötralize kapasitesinin yükseldiği kaydedilirken, araştırmacılar bu durumu mekanizması henüz netleşmeyen geçici bir iyileşme süreci şeklinde nitelendirdi.
