Nepal’in Himalaya bölgesinde meydana gelen buzul çökmesi kaynaklı sel felaketi en az 1.451 kişinin yaşamını yitirmesine ve milyarlarca dolarlık zarara yol açarken, Katmandu yönetimi iklim tazminatı için uluslararası mekanizmaları harekete geçirdi. Afet sonrası ortaya çıkan ağır tablo, küresel iklim finansmanı ihtiyacını ve yardım yerine adalet taleplerini yeniden gündeme taşıdı.
Yıkımın Bilançosu ve Yeniden İnşa Maliyeti
Langtang/Lirung Dağı’nın kuzey kesimindeki buzul kütlesinin 26 Ağustos 2026 tarihinde çökmesi, bölgede kaya kaynaklı devasa bir taşkını tetikledi. Resmi verilere göre 19 Eylül 2026 itibarıyla beş bölgede yaklaşık 1,6 milyon insanı etkileyen afette 5.786 kişi kaybolurken, yürütülen tahliye çalışmalarında 13.784 kişi kurtarıldı.
Hızlı Hasar ve İhtiyaç Değerlendirmesi raporu, felaketin 2,66 milyar doların üzerinde fiziksel hasar ve kayba yol açtığını belirledi. Ülkenin rehabilitasyon süreci için 4,72 milyar dolarlık kaynak hesaplanırken, ilk altı aylık acil müdahale çalışmaları için 5,7 milyon dolara, sosyal sektörün toparlanması içinse yaklaşık 685 milyon dolara ihtiyaç duyuluyor. Sel suları 7.570 özel mülk, 41 araç köprüsü, 48 kamu binası, 18 okul, yedi sağlık kuruluşu, 30 kültürel miras alanı ve 12 hidroelektrik santralinde hasar oluşturdu.
Kayıp ve Zarar Fonu Başvurusu ve Bilimsel Bulgular
Bölgedeki felaketi inceleyen Dünya Hava Tahsisi bünyesindeki bilim insanları, olayı şu sözlerle tanımladı:
Nepal-Çin sınırındaki Himalayalar boyunca enkaz seline dönüşen feci bir kaya-buz çığı
Uzmanlar, bölgede son yıllarda daha sık ve yıkıcı hale gelen taşkınlarda iklim değişikliği ile artan sıcaklıkların belirleyici rol oynadığını ifade etti.
Nepal Hükümeti, oluşan zararların karşılanması talebiyle Kayıp ve Zarar Fonu’na resmi başvuruda bulundu. Fon yetkilileri ise Nepal’in selin nedenlerine dair yeterli kanıt sunması gerektiğini belirtti. Yönetim kurulunun 20 milyon dolara kadar tazminatı değerlendireceği bildirilirken, Dünya Bankası’nın sunduğu imtiyazlı kredi planına karşı çıkan sivil toplum temsilcileri ve gençler borç yerine hibe ödemesi talep ediyor.
Diplomatik Girişimler ve Barınma Yardımları
İklim adaleti taleplerini duyurmak isteyen on genç, 18 Eylül 2026’da Manaslu Dağı ana kampında açlık grevine başladı. Göstericiler, Çin-Nepal sınır hattındaki göllerin düzenli denetlenmesini ve risk analizlerinin artırılmasını istiyor. Öte yandan hidroelektrik tünelinde mahsur kalanların tahliyesinde yaşanan aksaklıklar ve operasyonun ilk evresinde uluslararası ekiplerin sürece dahil edilmemesi eleştirilere yol açtı.
Başbakan Balendra Shah ile Dışişleri Bakanı Sisir Khanal’ın New York’ta gerçekleştirilecek 81. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantılarında krizin boyutlarını dünya kamuoyuna aktarması bekleniyor. Afet nedeniyle barınaksız kalan 1.743 kişi Rasuwa, Nuwakot ve Dhading’deki 27 merkezde konaklarken, hükümet bu kampların dışında kalan aile bireylerine dört ay boyunca kişi başı 98 dolar (15.000 Nepal Rupisi) nakdi destek sağlıyor.
